مراحل زخم بستر: نشانههای هر مرحله با تصویر و کاری که باید کرد
زخم بستر چهار مرحله دارد. در مرحلهی ۱ پوست سالم است، ولی قرمزی با فشار دادن سفید نمیشود. در مرحلهی ۲ تاول یا زخم سطحی صورتی پیدا میشود. در مرحلهی ۳ زخم تا چربی میرود و در مرحلهی ۴ عضله یا استخوان پیداست. زخم پوشیده با بافت مرده و کبودی بنفش، دو گروه دیگرند. هر مرحله برنامهی متفاوتی دارد و مرحلهی ۳ و بالاتر باید معاینه شود.
مرحلهها در یک نگاه

مرحلهی ۱: قرمزی که سفید نمیشود
پوست باز نشده، ولی لکهی قرمز (در پوست تیره، تیرهتر یا کبودتر از اطراف) با فشار انگشت سفید نمیشود. ممکن است گرم، سفت یا دردناک باشد. آزمایش ساده: انگشت را چند ثانیه فشار دهید و بردارید. اگر سفید نشد، این نقطه هشدار است.
چه کنیم؟ بلافاصله فشار را بردارید، روی آن نخوابانید، ماساژ ندهید و پوست را خشک و تمیز نگه دارید. اگر فشار کم شود، معمولاً در چند روز بهتر میشود. برنامهی جابهجایی بیمار را شروع کنید.
مرحلهی ۲: تاول یا زخم سطحی
لایهی رویی پوست از بین رفته و کف زخم صورتی یا قرمز است. گاهی به شکل تاول دستنخورده یا ترکیده است. نباید بافت زرد یا سیاه داشته باشد. زخم ناشی از خیسی (بیاختیاری) هم ممکن است شبیه این مرحله باشد، ولی درمان آن با مراقبت از پوست است.
چه کنیم؟ فشار را بردارید، با سرم بشویید و پماد سرخود نزنید (پماد زخم بستر). سپس و پانسمان زخم بستر مناسب بگذارید. اگر طی دو هفته بهتر نشد، معاینه شود.
مرحلهی ۳: زخم تا چربی زیر پوست
تمام ضخامت پوست از بین رفته و چربی پیداست. ممکن است کف زخم بافت زرد داشته باشد و لبهها به زیر پوست تونل بزنند. در جاهای کمچربی مثل پاشنه کمعمقتر به نظر میرسد.
چه کنیم؟ به کلینیک مراجعه کنید. پاکسازی، پانسمان جاذب و تشک مناسب لازم است و تغذیه باید جدی گرفته شود. عمق این زخم ممکن است بیش از ظاهرش باشد.
مرحلهی ۴: عضله یا استخوان پیداست
آسیب تا عضله، تاندون یا استخوان رفته است. خطر عفونت استخوان بالاست و بو و چرک شایع است.
چه کنیم؟ معاینهی زود لازم است. درمان شامل پاکسازی، بررسی عفونت استخوان و در برخی بیماران جراحی ترمیمی است. روشها را در درمان زخم بستر نوشتهایم.
دو حالت دیگر
زخم غیرقابل مرحلهبندی: کف زخم با بافت زرد یا سیاه پوشیده است و عمق آن پیدا نیست. پوستهی سیاه خشک و سالم روی پاشنه را نباید خودسرانه کند.
آسیب بافت عمقی: ناحیهای بنفش یا زرشکی با پوست دستنخورده یا تاول خونی. ممکن است چند روز بعد باز شود، پس زود نشان دهید.
مرحله را چطور درست ثبت کنیم؟
- با نور خوب و در همان وضعیت همیشگی عکس بگیرید.
- طول و عرض را با خطکش یادداشت کنید.
- مرحله به عقب برنمیگردد: زخم مرحلهی ۴ که بهتر میشود، «مرحلهی ۴ در حال ترمیم» است، نه مرحلهی ۲.
نشانههای خطر
بیمار را همین حالا به بیمارستان برسانید (اورژانس: ۱۱۵) اگر با تب، لرز، گیجی تازه، تنفس تند یا افت فشار همراه است، یا قرمزی و بوی زخم در چند ساعت تند بدتر میشود.
زخمهای شایع در ناحیهی پایین کمر را در زخم بستر دنبالچه و لگن جداگانه توضیح دادهایم.
پرسشهای پرتکرار
از مرحلهی ۱ به ۴ چقدر طول میکشد؟
زمان ثابتی ندارد. در بیمار بدحال و بدون جابهجایی، آسیب عمیق میتواند در چند روز ظاهر شود. بیشتر آسیب از درون شروع میشود.
آیا مرحلهی ۱ زخم حساب میشود؟
بله، آسیب پوستی شروع شده است، هرچند پوست باز نیست.
چه چیزی را به پزشک بگوییم؟
محل، مرحلهی احتمالی، مدت، عکسها، تب، غذا خوردن بیمار، و اینکه چند ساعت یکبار جابهجا میشود.
منابع
- EPUAP, NPIAP, PPPIA. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline. 2019. internationalguideline.com
- NPIAP. Pressure Injury Stages. 2016. npiap.com
- NICE. Pressure ulcers: prevention and management (CG179). nice.org.uk




