درمان زخم پای دیابتی

یکی از عوارض جدی و شایع بیماری دیابت، ایجاد زخم‌های دیابتی است. زخم دیابتی حتی می‌تواند از یک آسیب جزئی هم ایجاد شود و از آنجایی که بیشتر در ناحیه پاها رخ می‌دهد، به آن زخم پای دیابتی نیز گفته می‌شود. در این مقاله به درمان زخم پای دیابتی و روش‌های اصلی که در کلینیک زخم استفاده می‌شود، می‌پردازیم.

زخم پای دیابتی چگونه ایجاد می‌شود؟

برای درک بهتر این عارضه و روش‌های درمان، لازم است با عوامل ایجادکننده آن آشنا شویم:

1. نوروپاتی دیابتی (آسیب عصبی)

قند خون بالا در بیماران دیابتی سبب می شود به مرور زمان اعصاب پا آسیب ببینند. به دنبال آسیب به اعصاب، فرد حس لمس، گرما، سرما یا درد را در پاها از دست می دهد. آسیب عصبی ممکن است در مراحل ابتدایی به شکل گزگز یا درد و سوزش خفیف بروز کند. در نتیجه آسیب عصبی فرد ممکن است زخم های ساده، تاول ها و سوختگی ها یا عوامل کوچک مثل سنگ ریزه را در پای خود احساس نکند و زخم های سطحی شدت گیرند.

2. مشکلات عروقی (خون‌رسانی ضعیف)

دیابت موجب تنگی و سفت شدن رگ های خونی می شود. با نرسیدن خون کافی به پاها، اکسیژن و مواد مغذی هم که برای ترمیم بافت ها لازمند تأمین نشده و یک خراش کوچک بجای بهبود، به زخم عمیق یا حتی عفونی تبدیل می شود. مشکلات عروقی از اصلی ترین دلایل تشکیل زخم پای دیابتی هستند.

3. فشار و خشکی پوست

دیابت می تواند موجب تغییر در ساختار استخوانی پا (مثل انگشت چکشی) و هم چنین خشکی شدید پوست شود. بنابراین، نقاطی از پا که تحت فشار مداوم بوده و یا بسیار خشک و ترک خورده هستند، به مرور دچار تاول، شکست و زخم می شوند.

مراحل و درجه‌بندی زخم پای دیابتی

درجه بندی زخم پای دیابتی به منظور شناسایی و ارزیابی هرچه بهتر زخم ها انجام می گیرند. سیستم های درجه بندی مختلفی وجود دارد که پزشکان از آن ها استفاده می کنند که رایج ترین آن، سیستم درجه بندی واگنر است.

بر اساس این سیستم، زخم پای دیابتی به درجات (مراحل) زیر تقسیم می شود:

• درجه 0: بدون زخم، اما پا مستعد است.
• درجه 1: زخم سطحی در لایه رویی پوست.
• درجه 2: زخم عمیق‌تر به تاندون‌ها یا عضلات، بدون عفونت.
• درجه 3: زخم عمیق با عفونت، آبسه یا التهاب.
• درجه 4: گانگرن با سیاه‌شدگی و مرگ بافت.
• درجه 5: گانگرن کل پا، با از بین رفتن بافت.

روش‌های اصلی درمان زخم پای دیابتی

به مهم ترین بخش مقاله یعنی “درمان زخم پای دیابتی” می پردازیم. این روش های درمانی تخصصی هستند و در بهترین کلینیک های درمان زخم انجام می شود. لازم به ذکر است که درمان برای هر شخص با توجه به شرایطی که دارد به طور ویژه انجام می شود، اما به طور کلی روش های زیر را شامل می شود:

1. مراقبت‌های پایه‌ای و عمومی

اولین گام برای درمان زخم پای دیابتی، کنترل دقیق قند خون است. بدون کنترل قند خون، زخم بهبود نیافته و درمان ها پاسخگو نیستند. بیمار باید داروهای مناسب را دریافت کند و رژیم غذایی مناسب را داشته باشد.

هم چنین برداشتن فشار از روی زخم نیز در دستور کار است. بیمار نباید روی پای زخمی راه برود. استفاده از کفش های مخصوص، گچ گیری در صورت لزوم، استفاده از آتل های مخصوص و یا اعمال محدودیت های حرکتی بر محل فشار زخم حیاتیست.

2. دبریدمان (برداشتن بافت مرده)

متخصص درمان زخم پای دیابتی بافت های مرده، عفونی یا پینه های اطراف زخم را با روش های مختلف دبریدمان پاکسازی می کند. این مرحله برای کنترل عفونت یا پیشگیری از آن و هم چنین رشد و بهبود زخم ضروریست. دبردیمان زخم می تواند با روش های مختلفی چون دبردیمان آنزیمی، شیمیایی و مکانیکی و حتی در مواردی جراحی انجام شود.

3. کنترل عفونت و درد

در صورتی که زخم عفونی شده یا حتی کوچک ترین نشانه ای از وجود عفونت دیده می شود، مصرف آنتی بیوتیک های مخصوص تجویز می شود. بسته به نوع زخم و شدت آن، آنتی بیوتیک ها می توانند به صورت خوراکی یا تزریق تجویز شوند. دقت کنید که مصرف سرخود یا قطع دارو ها می تواند عفونت را بدتر یا حتی مقاوم کند. بنابراین، حتما مصرف دارو را تحت نظر پزشک انجام دهید.

همچنین پزشک برای کنترل درد بیمار نیز ممکن است داروهای مسکن تجویز کند، که این داروها نیز باید با توجه به سایر دارو ها انتخاب شوند تا اختلال دارویی ایجاد نشود.

4. پانسمان‌های نوین

امروزه پانسمان های نوین بخش مهم و مؤثری از درمان زخم پای دیابتی هستند. این پانسمان ها با پانسمان های سنتی تفاوت دارند و نه فقط جنبه مراقبتی، بلکه جنبه درمانی هم دارند. پانسمان های نوین بسته به شدت و شرایط زخم انتخاب می شوند و طیف گسترده ای از محصولات را در برمیگیرند. برخی از پانسمان ها عبارتند از:

نوع پانسمان	عملکرد و تأثیر	مورد استفاده
پانسمان حاوی نقره	آنتی‌باکتری قوی؛ کنترل یا پیشگیری از عفونت	زخم‌های عفونی یا ترشح‌دار
پانسمان آلژینات	ژل نرم، حفظ رطوبت و کنترل خونریزی	زخم‌های عمیق و حفره‌ای با ترشح زیاد
هیدروژل	تزریق رطوبت، دبریدمان اتولیتیک	زخم‌های خشک و با بافت مرده
فوم	جذب ترشحات، کاهش فشار و اصطکاک	زخم‌های با ترشح متوسط تا زیاد
هیدروکلوئید	ایجاد لایه محافظ، حفظ رطوبت، تسریع سلول‌سازی	زخم‌های سطحی و تمیز با ترشح کم

5. روش‌های پیشرفته درمان

برای زخم های دیابتی که به درمان مقاوم هستند و با روش های گفته شده درمان نمی شوند، پزشکان و متخصصان درمان زخم پای دیابتی در کلینیک زخم، به سراغ روش های پیشرفته و تکنولوژیک می روند. این روش ها خط اول درمان نیستند و به عنوان روش های مکمل به کار می روند، اما گاهی می توانند معجزه کنند و پای بیمار را نجات دهند. چند نمونه از رایج ترین و مؤثرترین این روش ها که در کلینیک زخم عرفان نیایش انجام می شود را بررسی می کنیم:

وکیوم تراپی (فشار منفی)

یکی از پرکاربردترین و مؤثرترین روش ها که برای زخم های عمیق و پرترشح به کار می رود، وکیوم تراپی زخم پای دیابتی است. طی این روش، از یک سیستم مخصوص استفاده می شود که اصلی ترین جزء آن دستگاه وکیوم تراپی (پمپ وکیوم) است.

بدین منظور ابتدا یک پانسمان فومی مخصوص درون زخم قرار گرفته و روی آن با یک لایه چسب شفاف مهروموم می شود. سپس لوله اتصال پانسمان را به دستگاه مکش وصل کرده و دستگاه فشار منفی مداوم یا متناوب را اعمال می کند. با این کار، ترشحات اضافه و عفونی زخم بیرون کشیده می شود؛ جریان خون در محل زخم افزایش پیدا می کند و لبه های زخم به هم نزدیک می شوند. مجموعا این روش شرایط را برای بهبود و تشکیل بافت گرانوله در زخم فراهم می کند و سرعت درمان زخم دیابتی را به شکل چشمگیری افزایش می دهد.

اوزون تراپی

برخی روش های درمان زخم پای دیابتی مبتنی بر اکسیژن هستند که از رایج ترین آن ها، اوزون تراپیست. در این روش گاز اوزون (O3) که شکل فعال اکسیژن است، به صورت موضوعی به زخم رسانده می شود. این کار موجب ضدعفونی شدن زخم و از بین رفتن عوامل عفونت زا شده، سطح اکسیژن بافت های نیمه مرده را شدیدا بالا برده و متابولیسم سلولی را برای ترمیم زخم فعال می کند.

پلاسماتراپی (PRP)

روش درمان زخم پای دیابتی با PRP یکی از روش های بسیار مؤثر و ایمن است، چرا که در آن از توانایی بدن خود بیمار برای ترمیم استفاده می شود. در این فرآیند مقداری از خون بیمار گرفته شده و در دستگاه سانتریفیوژ قرار داده می شود تا پلاکت های آن جدا و غلیظ شوند سپس این پلاسمای غنی از پلاکت که حاوی هزاران فاکتور رشد سلولیست، به محل زخم تزریق می شود. با این کار، سلول های پوست و عروق خونی فرمان تکثیر و بازسازی می دهند، روند کلاژن سازی و ساخت رگ های خونی جدید که متوقف شده بود راه اندازی شده و افزایش می یابد.

ماگوت تراپی (لارودرمانی)

از دیگر روش ها که در کلینیک های درمان زخم برای زخم های عفونی انجام می شود، لارودرمانیست. در این روش از لارو نوع خاصی از مگس استفاده می شود. اگرچه این روش کمی عجیب یا ناخوشایند به نظر می رسد، اما راهی مؤثر برای پاکسازی زخم هاست. در این درمان لارو های استریل و آزمایشگاهی از مگس مخصوص روی زخم قرار داده می شوند. این لارو ها ترشحاتی آزاد می کنند که فقط بافت های مرده و عفونی را حل کرده و میبلعند اما به بافت های سالم آسیبی نمی رسانند. بنابراین عفونت های مقاوم مثل استافیلوکوکوس اورئوس از بین می رود و سرعت ترمیم زخم بهبود می یابد.

 

درمان زخم پای دیابتی به روش خانگی

بسیاری از افراد به دنبال درمان خانگی زخم پای دیابتی هستند. اما آیا این کار واقعا عملی و بی خطر است؟

لازم است بدانید یک مرز بسیار باریک و حیاتی برای درمان خانگی زخم پای دیابتی وجود دارد. به عنوان یک اصل کلیدی در نظر داشته باشید که زخم پای دیابتی هرگز نباید صرفا با روش های خانگی یا سنتی درمان شود. این درمان ها کافی نیستند و بیشتر جنبه مراقبتی دارند.

ضعف شدید عصب ها و خون رسانی، احتمال عفونی شدن زیاد و عوامل دیگر به شدت زخم پای دیابتی را مستعد عفونت استخوان یا گانگرن می کند، که به هیچ وجه با درمان خانگی قابل کنترل نیست. بنابراین، اقدامات خانگی باید مکمل درمان پزشکی باشند یا برای پیشگیری و مراقبت ایمن استفاده شوند و نه به عنوان جایگزین آن. متأسفانه بسیاری از افراد به دلیل اتکا بر روش های خانگی درمان زخم پای دیابتی، پای خود را از دست داده اند.

برخی از کارهای اصولی و ایمن که می توانید در خانه به عنوان اقدامات حمایتی انجام دهید عبارتند از:

• شستشوی ایمن زخم با سرم شستشو نرمال سالین و خشک کردن پاها با حوله لطیف
• برداشتن فشار کامل با استفاده از دمپایی های ارتوپدی مخصوص یا استراحت مطلق
• بررسی روزانه پاها با آینه به منظور شناسایی آسیب های جزئی
• کنترل دقیق و کامل قند خون و تغذیه

مواد طبیعی برای درمان زخم پای دیابتی؛ آری یا نه؟

برخی مواد طبیعی خواص ضدباکتریایی و ترمیمی دارند، اما استفاده از آن ها روی زخم باز دیابتی ریسک بالایی دارد چرا که این مواد استریل نیستند و ممکن است موجب عفونت شوند. از این مواد تنها تحت نظر پزشک استفاده کنید:

عسل طبی

عسل خاصیت اسیدی و ضدباکتریایی ارد و رطوبت زخم را تنظیم می کند. اما هرگز نباید از عسل خوراکی معمولی استفاده کرد چرا که استریل نیست. در داروخانه ها پمادهای استریل تخصصی وجود دارد که تصفیه شده و ایمن هستند.

روغن ها و گیاهان

زردچوبه به خاصیت ضدالتهابی خود معروف است. روغن زیتون نیز از روغن هاییست که برای نرم کردن پوست استفاده می شود. اما این مواد فقط برای پوست سالم و اطراف زخم قابل استفاده اند و مالیدن آن روی زخم باز می تواند راه را برای ورود باکتری های خطرناک بر زخم باز کند. بنابراین تنها برای زخم های بسته و تحت نظر پزشک از آن ها استفاده کنید.

اشتباهات خطرناک خانگی

• ممنوعیت مطلق بتادین: هرگز بتادین (یوویدون آیوداین) را مستقیما روز زخم دیابتی نریزید چرا که سلول های جدیدی که برای ترمیم زخم لازم است را نابود می کند.
• هرگز پینه ها را نبرید: اگر زخم دارای پینه یا پوست سفت است، هرگز با ناخون گیر، دست، قیچی یا دیگر وسایل اقدام به برداشتن آهن نکیند. حتی یک خراش کوچک هم می تواند موجب زخم شدید شود و یا عفونت به زخم راه پیدا کند.
• خیساندن پا در آب ممنوع: پاها را در تشت آب گرم یا نمک اپسوم خیس نکنید! این کار موجب نرم و شکننده شدن پوست اطراف زخم شده و می تواند لبه های زخم را بازتر کند و در معرض عفونت قرار دهد.

چه زمانی باید به کلینیک مراجعه کنیم؟

در صورت دیده شدن هر یک از علائم زیر، فورا به کلینیک زخم مراجعه کنید:

• استشمام بوی بد از زخم
• دیده شدن سیاهی یا کبودی اطراف زخم
• در صورت گسترش قرمزی و تورم در اطراف زخم یا مچ پا
• تب، لرز یا افزایش ناگهانی و بی دلیل قند خون

نکته کلیدی: زخم پای دیابتی هرگز نباید بدون کنترل قند خون و درمان تخصصی رها شود. پانسمان نوین، دبریدمان، کنترل عفونت و روش‌های پیشرفته کلید بهبود سریع و پیشگیری از گانگرن هستند.

جمع‌بندی

درمان زخم پای دیابتی نیازمند تشخیص به‌موقع، کنترل دقیق قند خون و استفاده از روش‌های تخصصی درمان زخم است. این زخم‌ها در صورت بی‌توجهی می‌توانند به عفونت‌های شدید، آسیب استخوانی، قانقاریا و حتی قطع عضو منجر شوند. خوشبختانه امروزه با بهره‌گیری از روش‌هایی مانند دبریدمان، پانسمان‌های نوین، وکیوم تراپی، اوزون تراپی، PRP و سایر تکنیک‌های پیشرفته در کلینیک زخم، امکان درمان بسیاری از زخم‌های دیابتی و جلوگیری از عوارض جدی آن‌ها وجود دارد. اگر هرگونه زخم، تاول، تغییر رنگ پوست یا علائم عفونت در پاهای خود مشاهده می‌کنید، بهتر است در اسرع وقت به یک متخصص زخم یا کلینیک درمان زخم مراجعه کنید تا روند درمان در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز شود.