اوزون تراپی زخم: روش انجام، شواهد علمی و خطرهایی که باید بدانید

اگر با خواندن آگهی‌ها به اوزون تراپی علاقه‌مند شده‌اید، این مقاله را تا آخر بخوانید. هدف ما این نیست که این روش را رد کنیم یا بفروشیم؛ می‌خواهیم بدانید چه چیزی ثابت شده و چه چیزی نشده.

در جلسه‌ی اوزون تراپی چه می‌گذرد؟

• کیسه‌ی گاز: اندام را در کیسه‌ی مخصوص می‌گذارند و مخلوط گاز را برای مدت کوتاهی داخل آن می‌فرستند.
• روغن یا سرم اوزون‌دار: روی زخم یا پانسمان گذاشته می‌شود.
• تزریق دور زخم: گاز را زیر پوست اطراف زخم تزریق می‌کنند. این شیوه تهاجمی‌تر است و خطر بیشتری دارد.

تعداد جلسه‌ها، غلظت گاز و فاصله‌ی آن‌ها در مراکز مختلف فرق دارد، چون پروتکل پذیرفته‌شده‌ی جهانی برای زخم وجود ندارد.

پژوهش‌ها تا امروز چه نشان داده‌اند؟

چرا این روش به نظر منطقی می‌آید؟ اوزون اکسیدکننده‌ی قوی است و در آزمایشگاه باکتری را از بین می‌برد. مشکل این‌جاست که نتیجه‌ی ظرف آزمایش همیشه در زخم بیمار تکرار نمی‌شود.

درباره‌ی زخم بستر، زخم عفونی و زخم عروقی هم وضعیت بهتر نیست و پژوهش‌های خوب کم‌اند. پس جمله‌هایی مثل «اوزون زخم را چند برابر سریع‌تر خوب می‌کند» یا «زخم عفونی را بدون آنتی‌بیوتیک درمان می‌کند» پشتوانه‌ی علمی ندارند.

چه درمان‌هایی نباید به خاطر اوزون عقب بیفتد؟

اوزون هیچ‌کدام از این مشکل‌ها را حل نمی‌کند، پس این‌ها باید پیش از هر روش کمکی انجام شوند:

• در زخم دیابتی: برداشتن فشار، پاکسازی با تیغ، کنترل عفونت و سنجش خون‌رسانی پا
• در زخم بستر: جابه‌جایی منظم، تشک مناسب و تغذیه
• در زخم عفونی: تخلیه‌ی چرک، برداشتن بافت مرده و آنتی‌بیوتیک در صورت نیاز
• در زخم عروقی: باند فشاری برای زخم وریدی و باز کردن رگ برای زخم شریانی

روش کمکی دیگری که شواهد بیشتری در زخم‌های انتخابی دارد، وکیوم تراپی زخم است. اگر این کارها انجام نشده، اضافه کردن اوزون فقط هزینه و زمان را زیاد می‌کند و ممکن است پا را در خطر بگذارد.

خطرها و موارد احتیاط

نفس کشیدن این گاز برای ریه مضر است. برای همین دستگاه باید در سیستم بسته کار کند و گاز اضافی از بین برود. سرفه، سوزش گلو یا تنگی نفس در جلسه را فوری بگویید.

• تزریق گاز، خطر نادر ولی جدی ورود حباب به رگ دارد و باید فقط به دست پزشک آموزش‌دیده انجام شود.
• در بیماری شدید ریه، کمبود آنزیم G6PD، بارداری و عفونت پیشرفته، پیش از هر اقدامی با پزشک معالج صحبت کنید.
• بزرگ‌ترین خطر غیرمستقیم، به تأخیر افتادن درمان اصلی است؛ زخم در حال بدتر شدن است و بیمار هنوز جلسه می‌رود.

اگر اوزون به شما پیشنهاد شد، این‌ها را بپرسید

اگر بعد از چند هفته اندازه‌ی زخم تغییری نکرده، ادامه دادن بی‌معناست. زخم باید با خط‌کش اندازه‌گیری و عکس‌برداری شود، نه با حدس. برای مقایسه‌ی عملی با درمان فشار منفی، اوزون تراپی یا وکیوم تراپی را ببینید.

پرسش‌های پرتکرار

اوزون تراپی زخم دیابتی را درمان می‌کند؟

شواهد موجود این را نشان نمی‌دهد. زخم دیابتی با برداشتن فشار، پاکسازی، کنترل عفونت و خون‌رسانی درمان می‌شود.

اوزون تراپی جای آنتی‌بیوتیک را می‌گیرد؟

خیر. عفونت رو به گسترش، تب یا عفونت استخوان به درمان پزشکی نیاز دارد.

چند جلسه لازم است؟

عدد پذیرفته‌شده‌ای وجود ندارد. از هر عددی که شنیدید، بپرسید بر اساس کدام پژوهش است و چطور پیشرفت را می‌سنجند.

اوزون تراپی عوارض دارد؟

روی پوست معمولاً مشکل جدی گزارش نشده، ولی پژوهش‌ها کوچک‌اند. گازی که نفس کشیده شود ریه را می‌آزارد و تزریق هم خطر خودش را دارد.

منابع

1. Liu J, Zhang P, Tian J و همکاران. Ozone therapy for treating foot ulcers in people with diabetes. Cochrane Database Syst Rev 2015 (CD008474). cochranelibrary.com
2. Chen P و همکاران. Guidelines on interventions to enhance healing of foot ulcers in people with diabetes (IWGDF 2023 update), rec 14. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
3. U.S. Food and Drug Administration. 21 CFR 801.415: Maximum acceptable level of ozone.